Literatuur en fotografie: een (dé?) bibliografie (1993)
Kortom: bibliografieën, catalogi, repertoria en soortgelijke publikaties, die meestal het resultaat zijn van moeizaam en haast monachaal zoekwerk, die zelden veel stof doen opwaaien (tenzij misschien in beperkte kringen van kenners of collegae), maar die voor onderzoekers of geïnteresseerden zonder meer van fundamenteel belang kunnen zijn. Bij één net verschenen titel uit dit vrij gespecialiseerde fonds blijven we langer stilstaan: Photography and Literature. An international bibliography of monographs, samengesteld door Eric Lambrechts en Luc Salu.
 |
| Eric Lambrechts |
Door hun professionele vertrouwdheid met zowel de fotografie als de bibliografiek vormden Lambrechts en Salu hét aangewezen duo om een zeer belangrijke eerste bijdrage te leveren aan de heuristiek van de relatie tussen fotografie en literatuur. Photography and Literature bestrijkt de periode 1839-1991, de volledige 'geschiedenis' van de fotografie tot vandaag. De bibliografie omvat zowat 4000 titels in een 20-tal talen: boeken (ook kinderboeken en jeugdliteratuur), tentoonstellingscatalogi, doctorale dissertaties en licentiaatsverhandelingen, fotoromans en themanummers van tijdschriften, voor zover zij beantwoorden aan volgende criteria:
1. titels die literair én fotografisch materiaal bevatten van bij naam genoemde auteurs én fotografen;
2. titels die het fotografisch werk van één of meer schrijvers behandelen;
3. werken over fotografie door één of meer schrijvers;
4. theoretische/historische werken over de relatie literatuur-fotografie;
5. werken over kunststromingen die bijzondere aandacht hebben besteed aan de relatie literatuur-fotografie (b.v. dadaïsme en surrealisme);
6. werken met portretten van auteurs door bekende fotografen;
7. werken die fotografisch materiaal bevatten over literair belangrijke plaatsen, landen of streken (b.v. ‘Literary England’).
In hun voorwoord ('Scope of the bibliography', z.p.) vermelden de auteurs enkele mogelijkheden die uitdrukkelijk werden geweerd (b.v. tijdschriftartikels of bijbelteksten). Anderzijds hebben ze het begrip ‘literatuur' vrij ruim opgevat, zodat b.v. Charles Darwin en
 |
| Luc Salu |
De titels zijn alfabetisch geordend en genummerd op naam van de fotograaf; indien die niet bekend is of het gaat om diverse fotografen, dan op naam van de auteur. Zo vind je een boek over Jean Marais onder de naam van fotografe Thérèse Le Prat, hoewel Jean Cocteau de tekst ervan schreef; onder 'Cocteau' wordt dan wel verwezen naar het met 'Le Prat' corresponderende nummer. Deze kruisverwijzingen verhogen uiteraard de ontsluitingsmogelijkheden van de bibliografie.
De boekbeschrijvingen vermelden telkens o.m. fotograaf (-afen), auteur(s), medewerker(s), inleider(s), de taal waarin het werk geschreven is en om welke soort teksten het gaat ('text', ‘essay', ‘poetry' e.d.). Het systeem van de kruisverwijzingen werkt heel behoorlijk. Alleen bij bepaalde boeken met bijdragen van meer auteurs tegelijk vallen enkele lacunes op. Onder ‘Janin, Jules' b.v. wordt verwezen naar twee nummers/titels, maar titel 1882 ontbreekt; bij de verwijzingen onder de naam 'Benjamin, Walter' missen we o.m. nummers 1275 en 1882; datzelfde nummer 1882 ontbreekt in de verwijzingen bij 'Barthes, Roland' en bij ‘Tzara, Tristan'. Ook namen als 'Robberechts, D.' of 'Bernlef, J.' krijgen helaas geen aparte ingang in de alfabetische ordening, hoewel je ze wel aantreft in de beschrijving van een belangrijke Raster-aflevering (nr. 1206). Aanvankelijk verweet ik mezelf in dit verband pietluttige detailkritiek, want zulke lacunes zijn zeldzaam en betreffen hooguit enkele titels. Uit een gesprek met de auteurs blijkt bovendien dat het in deze gevallen gaat om namen binnen de 'annotatie', een vrij tekstveld van de 'steekkaart' waarin de bibliograaf naar believen bijkomende informatie kwijt kan. Precies aan die ‘annotaties' nu wordt niet apart gerefereerd: een bewuste en gefundeerde keuze, die ook te maken heeft met noodzakelijke beperkingen.
Toch blijft het jammer dat op die manier een aantal auteursnamen wellicht niet (direct) wordt opgemerkt.
Na de alfabetisch geordende bibliografie (pp. 1-284) volgt nog een onderwerpsregister, waarin b.v. bloemlezingen over fotografie, geografische werken, kinderboeken, verhalen, schrijversportretten etc. overzichtelijk samengebracht worden aan de hand van de nummers van de ingangen. Zelfs gewoon door het boek heen bladeren levert mooie, interessante en verrassende vondsten op, zo b.v. Photographs and poems by Sioux children from the Porcupine Day School, of Homers Epos in Bildern erzählt. En uiteraard vind je hier ook heel wat informatie rond die merkwaardige figuur C.L. Dodgson alias Lewis Carroll, mathematicus, fervent fotograaf én hallucinant schrijver – of rond de al even intrigerende A.C. Doyle, dokter in de geneeskunde, kampioen van het empirisch onderzoek en de logische deductie én promotor van het spiritisme (mét fotografisch bewijsmateriaal!).
De Nederlandse letterkunde en fotografie zijn in het boek goed vertegenwoordigd. Namen als Hermans, Wolkers, Boon (père et fils), Michiels, Lampo, Van Bruggen of Tas vormen maar een kleine én toevallige greep uit het totale aanbod.
Ook als boekwerk mag deze bibliografie beslist geprezen worden: royaal formaat, gebonden, gouddruk op kaft en rug, heel overzichtelijke lay-out en typografie, stevig papier enz. Kortom: een fraai, degelijk en belangrijk apparaat van de hand van twee Vlaamse bibliothecarissen-bibliografen, dat op één van zijn eerste pagina's de catalografische gegevens voert van de British Library en de Library of Congress.
Een boek dus om zonder meer trots op te zijn. En om dikwijls te raadplegen vooral.
Luc PAY
📌 Eric Lambrechts and Luc Salu, Photography and literature. An international bibliography of monographs. Mansell Publishing Ltd., London/New York, 1992, 296 blz.
[In: Kreatief, jrg. 27 nr. 2, juni 1993, p. 125-128.]